Izvršni odbor Olimpijskog komiteta Srbije (OKS) jednoglasno je podržao inicijativu da se preimenuje u Srpski olimpijski komitet. Istovremeno je predloženo da se Ministarstvo sporta, nacionalni savezi, Sportski savez i Paraolimpijski komitet uključe u podršku promeni, a pomenuta je i ideja jedinstvenog grafičkog rešenja grbova nacionalnih sportskih saveza radi „jedinstva srpskog sporta“. Iz toga se vidi da nije reč samo o jednoj reči na memorandumu, već potencijalno o mnogo široj simboličkoj standardizaciji. Promeni naziva OKS prethodilo je nekoliko sličnih događaja. Rukometni savez je pre dva dana promenio ime, vaterpolo savez još 1. jula, a formula je svuda ista – „Srbija“ u nazivu ustupa mesto pridevu „srpski“, uz obrazloženje da to „jasnije ističe pripadnost naciji“ i „nacionalnom identitetu“.
„Srbije“ i „srpski“ nisu ista stvar – politički, simbolički, sadržinski
Ovaj talas preimenovanja poklapa s periodom kada je institucionalna moć u Srbiji čvrsto centralizovana, a simbolička politika (zastave, grbovi, imena) postaje jeftin i lako ponovljiv način demonstracije nacionalnog jedinstva.
Olimpijski komitet Srbije u dosadašnjem nazivu je podrazumevao teritorijalno-državnu formulaciju – komitet države Srbije. Time je obuhvatao sve građane i sportiste koji predstavljaju Srbiju, bez obzira na njihovu etničku pripadnost. Najavljena promena, Srpski olimpijski komitet, gramatički jeste ispravan naziv, ali reč „srpski“ u našem političkom kontekstu ima dvostruko značenje: može značiti „onaj koji pripada Srbiji“, ali i „onaj koji pripada Srbima“.
Da li je slučajnost što se talas posrbljavanja nacionalnih saveza dešava u godini u kojoj se, u susret skorim izborima, sve češće postavlja pitanje ko je „sa nama“, a ko „protiv nas“? Bilo da je reč o planiranoj pripremi terena ili spontanom refleksu sistema koji je navikao da razmišlja u kategorijama „mi“ i „oni“, efekat je isti
Takva dvosmislenost omogućava pomeranje u tumačenju, ali i značenju – od državno-građanskog prema nacionalno-etničkom registru. Preimenovanje, naravno, ne znači da će neko sutra tvrditi da Mađar, Bošnjak ili Albanac ne mogu biti predstavljeni kroz Srpski olimpijski komitet. Ali, poenta promene je suptilnija jer se menja simbolički jezik kojim država opisuje samu sebe.
Iako promena naziva OKS nije nekakav dramatičan izolovani nacionalistički čin, ona jeste primer onoga što bi se moglo nazvati etnifikacijom državnih institucija i javnog prostora.
Zanimljivo je da se u zvaničnim saopštenjima nacionalistička retorika prepliće sa administrativno-tehničkim opravdanjima. Promena je obrazlagana i potrebom usklađivanja sa Zakonom o sportu, dok se paralelno navodi da sličan princip već primenjuju mađarski, ruski, hrvatski, grčki i slovenački savezi, čime se nacionalno brendiranje predstavlja kao regionalna norma, a ne kao politički zaokret. Obrazloženja jesu legitimna, ali dopuštaju i drugačija tumačenja. Navedene promene naziva liče na mehanizam koji se u teoriji naziva „banalnim nacionalizmom„, a koji podrazumeva da se svakodnevno, naizgled neutralno, ponavljaju nacionalni markeri kroz institucije koje deluju apolitično (sport, administracija), čime se postepeno normalizuje etnonacionalni okvir kao podrazumevani.
Iz prošlosti u budućnost
Budući naziv OKS, ipak, nije izmišljen leta 2026. godine. Naime, organizacija osnovana 1910. kao Srpski olimpijski klub dve godine kasnije, na kongresu u Stokholmu, menja ime u Srpski olimpijski komitet pod kojim je i primljena u Međunarodni olimpijski komitet. Zagovornici današnje promene sasvim legitimno mogu da kažu – ovo nije nacionalistička inovacija već vraćanje istorijskog naziva.
Najavljena promena gramatički je ispravna, ali reč „srpski“ u našem političkom kontekstu ima dvostruko značenje: može značiti „onaj koji pripada Srbiji“, ali i „onaj koji pripada Srbima“. Takva dvosmislenost omogućava pomeranje u tumačenju, ali i značenju
Ipak, istorijsko poreklo naziva ne ukida pitanje zašto se taj naziv menja ili vraća baš sad. Simboli ne dobijaju političko značenje samo iz svog porekla nego i iz trenutka u kom se ponovo aktiviraju, a današnja Srbija ne samo da neguje nacionalizam, već je istovremeno država sa veoma snažnom koncentracijom političke i medijske moći. U takvom okruženju sport ima izrazito veliku i snažnu simboličku funkciju. Sportisti nisu samo sportisti, već su predstavnici „naroda“, nakon pobeda prima ih predsednik, medalje se predstavljaju ne samo kao uspeh i rezultat sportskog tima ili pojedinca, već kao nacionalni uspesi. U tom kontekstu, i vest sa početka teksta ima tri sloja – promena naziva iz „Srbije“ u „Srpski“, ujednačavanje grbova sportskih saveza i eksplicitna formulacija „jedinstvo srpskog sporta“. Sve zajedno ukazuje na to da ovde nije reč samo o slučajnoj leksičkoj promeni, već o kreiranju vrlo jasne koncepcije nacionalne reprezentacije.
Posrbljavanje nacionalnih saveza kao predizborna aktivnost
Populizam obično pokušava da predstavi društvo kao jednu autentičnu celinu, „narod“, čiju volju politička vlast navodno neposredno izražava. Obrnuto, u liberalno-pluralističkom modelu društvo je sastavljeno od različitih interesa, identiteta, institucija i autonomnih sfera. I dok „sport Srbije“ prvenstveno označava institucionalni sistem jedne države, „srpski sport“ priziva imaginarijum nacionalnog kolektiva, a populističko-nacionalistička politika voli upravo takve pojmove – srpski narod, srpska država, srpski sport, srpsko jedinstvo, srpska reprezentacija, srpska tradicija. Time se stvara osećaj da različite institucije nisu autonomne organizacije koje počivaju na odgovornosti, profesionalnim kompetencijama, moralnim vrednostima i društvenim ciljevima već samo mali delovi jednog krovnog, nacionalnog organizma.
Da li je slučajnost što se talas posrbljavanja nacionalnih saveza dešava u godini u kojoj se, u susret skorim izborima, sve češće postavlja pitanje ko je „sa nama“, a ko „protiv nas“? Bilo da je reč o planiranoj pripremi terena ili spontanom refleksu sistema koji je navikao da razmišlja u kategorijama „mi“ i „oni“, efekat je isti. Sport (p)ostaje još jedno mesto gde se pred izbore vežba osećaj nacionalnog jedinstva, pre nego što se od građana zatraži da ga potvrde na biralištima.
