Izložbom Novosadski kulturni plakat 70-ih i 80-ih u Muzeju savremene umetnosti Vojvodine, nastavlja se obeležavanje 60 godina od otvaranja ove ustanove kulture, pa je još jedna od muzejskih zbirki (posle slikarstva i intermedijskih i digitalnih radova), odškrinula svoja vrata za širu publiku.
Izloženi plakati čine izbor ilustracija iz monografije Novosadski kulturni plakat/Pojave, autori, dela autora Vladimira Mitrovića, koji je istovremeno i kustos postavke. Oba dela ovaploćuju njegovo istrajno istraživanje i sistematizaciju tog značajnog fenomena u kulturnom prostoru bivše Jugoslavije.
Postavka od oko 140 plakata krajnje je pojednostavljena, dozvoljavajući artefaktima da dišu i neometano šalju poruke. Na njoj su prikazana dela poznatih grafičkih dizajnera – Mirka Stojnića (1928–2016), LaslaKapitanja (1936–2015), Miodraga Miše Nedeljkovića (1927–2004), Jovana Joce Lukića (1942–1991), Boška Ševa (1948–2019), Mileta Grozdanića (1942–2022), Slobodana Kuzmanova Kuze (1947–2016), Milana Milića Jagodinskog, Ferenca Barata, Branislava Dobanovačkog, Branislava Baneta Radoševića, Vase Krčmara, Dragana Višekrune, Radula Boškovića i Nade Đurović Nedeljković.
Bez političkog uticaja
Neki od ovih autora, Muzeju su poklonili svoja ostvarenja, usled čega je zbirka značajno narasla, prateći prvi zamah, pokrenut izložbom Štamparija Stojkov – 30 godina rada (1993). Sada kolekcija broji preko hiljadu plakatskih radova, i predstavlja jednu od najznačajnijih zbirki autorskih plakata u zemlji.
Primarna funkcija tih promotivnih vizuala vezana je za svetove filma i pozorišta, kao i najavu likovnih manifestacija, poput izložbi, salona, festivala, akcija i projekata. U prvo vreme, ranih sedamdesetih, primarno su služili da publici pruže informacije o određenom događaju, ali „sad imaju tretman istinskih umetničkih dela koja svedoče o svom vremenu“, kako zapaža Mitrović.
Tako Dobanovački recimo otkriva da Komunistička partija Jugoslavije i drugi nosioci nekadašnje vlasti, nisu imali posebnih zahteva u vezi sa izgledom „reklama“ za sletove povodom Dana mladosti, ili proslave 1. maja. Stoga je ovaj grafički dizajner, bivši profesor na Akademiji umetnosti u Novom Sadu, imao punu slobodu da simbole poput petokrake, ili srpa i čekića, tumači u skladu sa svojom, prilično liberalnom poetikom, bliskom pop-artu.
Specijalnost druge zvezde izložbe (po broju prikazanih radova), Radula Boškovića, jeste pozorišni plakat, jer je ovaj prvenstveno slikar, decenijama gradio vizuelni identitet predstava novosadskog Srpskog narodnog pozorišta, u kom je bio zaposlen čitav radni vek. Ključ njegovog uspeha je kombinacija sledećih elemenata – likovni motiv kao osnova (ponekad fotografija, kolaž, motiv sa neke od njegovih slika), a uz to dobar izbor tipografije i komponovanje ovih gradivnih jedinica.
Njegovi plakati odišu filozofskim tumačenjem radnji komada SNP-a, što može da se čita i kao proizvod saradnje čitavog tima.
Narativni pristup
Branislav Bane Radošević jedini je autodidakt među predstavljenim grafičkim dizajnerima. Završivši Pravni fakultet, publici se prvo obraćao preko ubojitih karikatura, zadržavši narativni („pričljiv“, po rečima Mitrovića) pristup u nastavku bogate karijere, ovenčane i nagradom Pjer. Tako njegov plakat za priredbu Igre sa Suncem Kulturnog centra Novog Sada predskazuje urušavanje kulture tokom i nakon ratova devedesetih, prikazujući Vitruvijevog čoveka Leonarda da Vinčija, u originalu savršenog, a ovde – sa jednom polomljenom rukom, u zavojima.
Zanimljivo je Radoševićevo rešenje za plakat sa čuvenim potpisom Tita, gde su polja u pozadini popunjena minucioznim srpovima i čekićima, dok sam autogram čine (crvene) zvezdice.
Na plakatima Jovana Joce Lukića, vidi se uticaj slikanja i izrade nacrta za tapiserije, čime se takođe bavi, pored grafičkog dizajna. Njegovi formati odudaraju od uobičajenih, tvoreći kvadratne oblike, dimenzija 70×70 centimetara.
Pristižu nove snage
„Novosadski kulturni plakat, sa autorima i njihovim plakatskim ostvarenjima, sasvim je posebna pojava unutar širokog spektra savremenog umetničkog i dizajnerskog stvaralaštva“, kaže Mitrović.
Rođena ranih sedamdesetih, kako smo već napomenuli, ova forma komunikacije sa publikom, doživela je zlatno doba tokom čitave osme i devete decenija proteklog veka.
„Većina autora novosadske škole kulturnog plakata nastavila je svoju aktivnost i tokom prvih decenija novog milenijuma. U međuvremenu pojavljuju se nove generacije grafičkih dizajnera školovanih na novosadskoj Akademiji umetnosti, gde su neki od profesora bili i ključni akteri uspona plakatske umetnosti u domaćoj sredini“, ističe naš sagovornik.
