Sati, dani, meseci, pa i godine truda utkani su u svaki od radova proslavljene kanadsko-srpske umetnice Vesne Perunović, čineći građu izložbe Metod u ludilu; Gestovi otpora: Gradnja. Razgradnja. Obnavljanje, predstavljene do 27. juna beogradskoj publici u Galeriji DOTS. Takav angažman često ostaje podrazumevan, neplaćen, lišen lovorika ako je reč o ženskom radu, dok su i same žene još uvek gotovo nevidljive u istoriji (umetnosti).
Međutim, akumuliran kroz upornost i bezbrojne repeticije, taj rad poprima grandiozne, gotovo monumentalne razmere, baš kao i sama postavka – u biti ipak čista i jednostavna. Svoju simboličku i vizuelnu snagu, ti artefakti crpe iz autorkinog dugogodišnjeg promišljanja granica, identiteta i pripadanja, ali i gradivnih elemenata instalacija, poput PVC vezica ili papirnih tanjirića.
Oni kroz svoju pojavnost, ali i senke – kao antirealnost, tvore i crteže, alfu i omegu umetničkog postupka. Crtež se kasnije pretače čak i u video-radove, kao što je snimljeni performans A Sudden Appearance of Many Marys s kojim je Perunović uživo nastupala na Umetničkom sajmu u Torontu 2007.
Analogno usporena radnja pruža niz crtačkih frejmova 12 apostolki, seksualizovanih, da bi prkosile standardnom viđenju žene. Erotizovana je i prvosveštenica – sama autorka, u kostimu od mestimično providne tkanine. Kad se po dugačkom astalu, simbolu Tajne večere, prospe krv iz putira, sublimišući sedam godina (menstrualnog) krvarenja – odnosno, davanja – pitanje žrtve postaje još kompleksnije, otvoreno jarkocrvenom mrljom na snežno-beloj podlozi sakralnog stolnjaka.
Pored ekrana sa snimljenim performansom, postavljen je print sa istim motivom, ali je sad Perunović jedina protagonistkinja. Umetnica oličava sve Marije Magdalene, druge Marije i Marte, jedva pomenute u hrišćanskoj doktrini, a krucijalno važne za rađanje i bujanje date religije, pa i same Crkve.
Ovde su one od krvi i mesa, a opet anđeli nebeski u iscrtanoj scenografiji jednog od najpoznatijih dela Leonarda da Vinčija. One služe, dvore jedna drugu, u odsustvu muških apostola, podražavajući svoju rodnu ulogu.
Dve istine
Crvena, kao boja žrtve, prenosi se na umetničku knjigu u susedstvu izloženog printa, Two Sides of the Story iz 2014. Reagujući na vlagu (crvenog) tuša, papir knjige se cepao duž tanano krivudave linije, nateravši nas da se zapitamo koja je istina (bilo koje priče) istinitija.
Bele opet ima u snimljenom, pa ubrzanom performansu Stitching the Snow (2010), gde umetnica po snegu korača ukrug. Belina nestaje pod njenim koracima, ali se obnavlja tokom vraćanja radnje video-rada unazad, na šta i liči ženski rad. Smešten i u obližnju instalaciju Reverse Code.
„Za potrebe ovog rada, naučila sam Brajevo pismo, namenjeno slepim i slabovidim osobama, na margini društava. Njime sam ispisala neke od članova Univerzalne deklaracije o ljudskim pravima Ujedinjenih nacija, ručno bušeći rupe na plastificiranoj foliji, koju sam premazala farbom za školske table“, Perunović kaže za Radar.
Tako se u ovaj rad sjatio i nedostatak svetla u retini ljudi oštećenog vida, i njihova (delimična) socijalna isključenost, i gubitak smisla parola o ljudskim pravima… i nežna taktilnost ženskog dodira što penetrira u patrijarhat. Za koji se neoliberalni kapitalizam zakačio.
Povezati nepovezivo
Obrnut postupak brisanju i razgradnji je ponovno spajanje delova, u šta se Perunovićeva upušta u slučaju monumentalne instalacije Mending Broken China. Sam naziv je igra reči, podrazumevajući uobičajeni izraz za kineski porcelan i apsurd njegovog krpljenja, ako se razbio na stotine komadića.
Međutim, umetnica prevazilazi i taj paradoks, koristeći papirne tanjiriće koje ručno boji, naglašavajući originalne, kao i linije „lomljenja“ (isecanja). Od crnih parčića nastaje srce, savremeni simbol ljubavi, živ i titrav zbog žovijalnosti trodimenzionalnog crteža.
I beli tanjirići izlaze u prostor, poput neke nove, kružne verzije Belog na belom Kazimira Maljeviča, prožete ženskim viđenjem suprematizma. Koji je, uzgred, umetnika zamišljao kao sasvim slobodnog. I eto još jedne uspešne (de)konstrukcije.
Mi/Oni
Kao tačka na rečenicu, ili naziv postavke koju su kustosirale Mirjana Dušić i Ljuba Jovićević, Galerijom DOTS dominira instalacija Us and Them. Sačinjena je od „bodljikave žice“, odnosno, na hiljade plastičnih vezica za električne kablove, koje je umetnica spajala satima, danima…
„ Te plastične vezice policija je počela da koristi za vezivanje demonstranata tokom protesta Occupy Wall Street u Njujorku 2012. godine. U to vreme boravila sam na umetničkoj rezidenciji ISCP u Njujorku i iz neposredne blizine pratila ta dešavanja. Ovo iskustvo me je podstaklo da razmišljam o tom specifičnom materijalu i njegovoj transformaciji iz svakodnevnog, utilitarnog predmeta u sredstvo kontrole i političke moći. Upravo taj potencijal plastičnih vezica da nose višestruka značenja postao je polazna tačka za moj rad Mi i Oni”, objašnjava autorka.
Obasjan svetlošću, posetilac može biti zatečen u ovom artificijelnom koncentracionom logoru, na svojoj koži iskusivši podelu na „nas“ i „njih“. Crtež u senci na zidu, posmatrača prvo zatiče, a potom daje nadu da može da se iskobelja iz tog kaveza, simbola potlačenosti.
Kakve su mu šanse, apostrofira pozicija instalacije, u formi nacističke „svastike“. „Fašizam i dalje živi u svakom kutku planete“, zaključuje Perunovićeva.
U njenoj poruci nema defetizma, već je to borbeni poklič u ratu za pravdu, ali i vojevanju za nalaženje metoda (preživljavanja) u sveopštem ludilu.
